Ο ρόλος του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού - Loot4Kids
Ο ρόλος του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού

Ο Αύγουστος είναι στα τελειώματα, σιγά σιγά ξαναγυρνάμε στη ρουτίνα μας (σχολείο, υποχρεώσεις, παιδιά κλπ) και στη Loot4kids αποφασίσαμε να γράψουμε για ένα θέμα που παίζει κυρίαρχο ρόλο στις ζωές των παιδιών μας. Σωστά μαντέψατε, θα μιλήσουμε για το παιχνίδι!

Είναι αλήθεια ότι παλαιότερες γενιές γονέων είχαν το παιχνίδι σαν κάτι κακό ή τουλάχιστον όχι τόσο παραγωγικό. Φυσικά, αυτό έχει αλλάξει άρδην και με τις νέες γνώσεις που έχουμε κυρίως από πλευράς ψυχολόγων αλλά και λόγω άλλων παραγόντων όπως η τεχνολογία.

Για την δική σας ευκολία και επειδή δεν έχουμε όλοι το ίδιο επίπεδο γνώσεων, στα περιεχόμενα κάτω μπορείτε να επιλέξετε ακριβώς αυτό που σας ενδιαφέρει και φυσικά να μπορείτε να το ξαναβρείτε εύκολα!

Λίγα εισαγωγικά λόγια

Το παιχνίδι είναι τόσο φυσική διαδικασία για τα παιδιά όσο και η σωματική τους ανάπτυξη. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι το παιχνίδι προάγει τη γνωστική, σωματική, αλλά και συναισθηματική εξέλιξη του παιδιού. Επίσης, βοηθά σημαντικά και στην ανάπτυξη του λόγου. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, όλοι όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με την εξέλιξη του παιδιού και όχι μόνο, έχουν ως βάση των δραστηριοτήτων τους το παιχνίδι.

Για να μπορέσουμε να εξετάσουμε το παιχνίδι και τα οφέλη του το χωρίζουμε σε δύο βασικές κατηγορίες: το ελεύθερο και το δομημένο παιχνίδι.

Τι είναι το Ελεύθερο παιχνίδι;

Παιδί Ελεύθερο Παιχνίδι

Ο χρόνος του ελεύθερου παιχνιδιού έχει μειωθεί δραματικά λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής και έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από το δομημένο παιχνίδι. Το Ελεύθερο παιχνίδι όμως είναι απαραίτητο και ωφέλιμο για την ανάπτυξη του παιδιού.

Ποια στοιχεία πρέπει να υπάρχουν για να θεωρείτε ένα παιχνίδι Ελεύθερο;
  1. Αρκετός ελεύθερος χρόνος ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να οργανωθούν και να παίξουν.
  2. Τα παιδιά επιλέγουν μόνα τους τι θέλουν να κάνουν, με ποιόν τρόπο και πότε θα σταματήσουν.
  3. Δεν υπάρχουν εξωτερικοί στόχοι και απώτερος σκοπός που να έχει οριστεί από κάποιον ενήλικα.
  4. Το παιχνίδι εξυπηρετεί τα εσωτερικά κίνητρα των παιδιών.
  5. Οι ενήλικες μπορούν να συμμετέχουν αλλά πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες του παιδιού και να ανταποκρίνονται στα ερεθίσματα που αυτό δίνει.
Πώς βοηθά το Ελεύθερο παιχνίδι τα παιδιά μας;
  1. Διευρύνει τη φαντασία και τη δημιουργικότητα.
  2. Προωθεί την ελεύθερη έκφραση.
  3. Εξερευνούν τον εαυτό τους και τις δυνατότητες τους.
  4. Βοηθά στην καλή σωματική ανάπτυξη και υγεία.
  5. Μειώνει τα επίπεδα στρες.
  6. Αναπτύσσει την κοινωνικότητα τους.
  7. Αυξάνει την αυτοπεποίθηση.

Τι είναι το Δομημένο παιχνίδι;

Παιδί Δομημένο Παιχνίδι

Στις αρχές του 1900, η πρωτοπόρος Ιταλίδα παιδαγωγός Μαρία Μοντεσσόρι, περιέγραψε το παιχνίδι ως τη μόνη δουλειά του παιδιού. Αποφεύγει τη γνώση που θα ξεχάσει γρήγορα το παιδί και εστιάζει σε μια ολοκληρωμένη ανάπτυξη του παιδιού και της προσωπικότητας του. Η Μοντεσσόρι ήταν θερμός υποστηρικτής του δομημένου παιχνιδιού.

Ποια στοιχεία πρέπει να υπάρχουν για να θεωρείτε ένα παιχνίδι δομημένο;
  1. Το διαλέγει ή παρεμβαίνει ή συμμετέχει ένας ενήλικας.
  2. Υπάρχουν σαφείς διαδικασίες, κανόνες.
  3. Υπάρχει πάντα κάποιος σκοπός.
  4. Συνήθως το παιδί εκπαιδεύεται άμεσα ή έμμεσα μέσω του παιχνιδιού.
Πώς βοηθά το Δομημένο παιχνίδι τα παιδιά;
  1. Να εξελίσσουν τις φυσικές λειτουργίες τους.
  2. Να λειτουργούν ομαδικά.
  3. Να ανακαλύψουν και να εξελίσσουν τις δεξιότητες τους.
  4. Να ακολουθούν κανόνες και να σέβονται τα όρια.
  5. Να βάζουν και να ολοκληρώνουν στόχους.
  6. Να ελέγχουν τα συναισθήματα τους.

Παραδείγματα δομημένων παιχνιδιών είναι, τα επιτραπέζια, παιχνίδια καρτών, παιχνίδια κατασκευών, οργανωμένες αθλητικές δραστηριότητες, παζλ και άλλα.

Θα λέγαμε ότι το ελεύθερο παιχνίδι βοηθά το παιδί να χαλαρώσει, να μάθει τον εαυτό του και τα όρια του ενώ το δομημένο παιχνίδι το βοηθά να καλλιεργηθεί και να αναπτύξει τις δεξιότητες του.

Σκοπός μας ως γονείς ή φροντιστές είναι να εξασφαλίσουμε στο παιδί ένα περιβάλλον στο οποίο θα νοιώθει και θα είναι ασφαλές αλλά και να του προσφέρουμε τα κατάλληλα ερεθίσματα με τη βοήθεια των παιχνιδιών.

Όπως προαναφέραμε το παιδί παίζοντας, αναπτύσσει τη γνωστική, σωματική, αλλά και συναισθηματική του εξέλιξη. Όλα αυτά μαζί λέγονται ψυχοπαιδαγωγικές πτυχές. Πάμε να δούμε πως χωρίζονται, τι είναι και πώς βοηθούν το παιδί μας.

Η συμβολή του παιχνιδιού στην ανάπτυξη των ψυχοπαιδαγωγικών πτυχών

Κινητική ανάπτυξη

Το παιδί μαθαίνει να χρησιμοποιεί και ταυτόχρονα γυμνάζει τους μύες του σώματός του,  μαθαίνει να συντονίζει τις κινήσεις του, με βάση οπτικά ερεθίσματα αλλά και να αντιλαμβάνεται την έννοια του χώρου.
Η κινητική ανάπτυξη θα μπορούσε να χωριστεί σε τέσσερις υποκατηγορίες. Κινητικές δεξιότητες (αδρή κινητικότητα), Λεπτή κινητικότητα, οπτικοκινητικός συντονισμός και χωρική ευφυία.

Ας δούμε τι είναι και τι προσφέρει στο παιδί μας η κάθε μία από αυτές:

  • Κινητικών Δεξιοτήτων

    Ανάπτυξη Κινητικών ΔεξιοτήτωνΗ κινητική δεξιότητα (αδρή κινητικότητα) είναι η ικανότητα του παιδιού να εκτελεί λειτουργίες για τις οποίες χρειάζεται να κινητοποιήσει μεγάλους μύες ή και ομάδες αυτών.
    Πχ το βάδισμα, το τρέξιμο, το σκαρφάλωμα κ.ά.

    Επίσης, σχετίζετε άμεσα με τη λεπτή κινητικότητα καθώς αποτελεί τη βάση για την εκτέλεση πιο εκλεπτυσμένων κινήσεων, τη χωρική ευφυΐα αλλά και τον οπτικοκινητικό συντονισμό.
    Οι δεξιότητες που σχετίζονται με την αδρή κινητικότητα αναπτύσσονται σταδιακά από την ηλικία των 2 μηνών έως και την ηλικία των 6 ετών όπου πλέον η δεξιότητα έχει ωριμάσει.
    Τα παιχνίδια που εστιάζουν σε αυτές  τις κινητικές δεξιότητες, βοηθούν το παιδί να μπορεί να ελέγχει καλά το σώμα του και τις κινήσεις του, να έχει καλή ισορροπία, να μπορεί να μετατοπίζει το βάρος του κ.ά. Παιδιά με ανεπτυγμένες κινητικές δεξιότητες γίνονται καλοί αθλητές, χορευτές κ.α.

  • Λεπτής κινητικότητας

    Λεπτή κινητικότητα είναι η ικανότητα του παιδιού να χειρίζεται σωστά τους μικρούς μύες του σώματος. Απαιτεί ακρίβεια κινήσεων και σωστό οπτικοκινητικό συντονισμό. Ιδιαίτερα στα παιδιά προσχολικής και πρώιμης σχολικής ηλικίας η ανάπτυξη της είναι εξαιρετικά σημαντική. Μέσω των παιχνιδιών που εστιάζουν στη λεπτή κινητικότητα το παιδί επιτυγχάνει να εκτελεί με ευκολία λειτουργίες όπως το γράψιμο, το φαγητό, το πιάσιμο μικρών αντικειμένων, το κούμπωμα ενός κουμπιού το δέσιμο κορδονιών κ.ά.
    Μπορεί η λεπτή κινητικότατα να μην είναι μια δεξιότητα μάθησης όπως η ανάγνωση ή τα μαθηματικά αλλά σίγουρα επηρεάζει το πόσο καλά τα παιδιά μπορούν να εκφράσουν στον γραπτό λόγο αυτά που ήδη γνωρίζουν.

  • Οπτικοκινητικού Συντονισμού

    Ανάπτυξη Οπτικοκινητικού ΣυντονισμούΟ οπτικοκινητικός συντονισμός είναι η δεξιότητα η οποία μας επιτρέπει να κατευθύνουμε την κίνηση π.χ των χεριών μας σύμφωνα όμως με οπτικά ερεθίσματα. Το εύρος των ικανοτήτων που επηρεάζει αυτή η δεξιότητα είναι τεράστιο. Για αυτό και είναι πολύ σημαντική η εξάσκηση της από μικρή ηλικία.
    Τα παιχνίδια που βοηθούν αυτήν τη δεξιότητα μαθαίνουν στο παιδί να μπορεί να χρωματίζει με ευκολία εικόνες με περίγραμμα, να ενώνει τις κουκίδες μιας ζωγραφιάς, να χτυπήσει μια μπάλα με το ρόπαλο, να κατακτήσει με ευκολία τη γραφή κ.ά.

  • Χωρικής Ευφυΐας

    Ανάπτυξη Χωρικής ΕυφυίαςΩς χωρική ευφυΐα ορίζουμε τη δυνατότητα απεικόνισης και ερμηνείας της θέσης, της απόστασης, της κατεύθυνσης και των αλλαγών του σώματος μας ή ενός αντικειμένου στον χώρο. Επίσης, παίζει καθοριστικό ρόλο στην οπτική αναπαράσταση αλλά και στον προσανατολισμό. Τα παιχνίδια που συντελλούν  στην ανάπτυξη της χωρικής ευφυΐας, μαθαίνουν στα παιδιά να μπορούν να θυμούνται εύκολα αλλά και σύνθετα σχήματα, χαρακτηριστικά αντικείμενων να έχουν καλή αντίληψη του σώματος τους στον χώρο αλλά και τρισδιάστατη σκέψη.

Συναισθηματική ανάπτυξη

Το παιχνίδι βοηθά το παιδί να αναγνωρίσει και να εκφράσει τα συναισθήματα του ενώ του είναι ευκολότερο να  κατανοήσει μέσω της ενσυναίσθησης πως νοιώθουν οι άλλοι. Του επιτρέπει να ζήσει διάφορες καταστάσεις και ρόλους μέσα από τα παιχνίδια ρόλων. Να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση του, να μάθει τα όρια του, τον αυτοέλεγχο κ.ά.
Η συναισθηματική ανάπτυξη θα μπορούσε να  χωριστεί σε τέσσερις υποκατηγορίες. 1) Αυτοπεποίθησης 2) Συνεργασίας/Κοινωνικής Αλληλεπίδρασης  3) Συναισθημάτων/Ενσυναίσθησης και 4) Φαντασίας/Δημιουργικότητας.

Ας δούμε κάθε μία από αυτές και τι προσφέρει στο παιδί μας:

  • Αυτοπεποίθηση

    Ανάπτυξη ΑυτοπεποίθησηςΈνα από τα σημαντικότερα εφόδια που θα μπορούσαμε να δώσουμε στο παιδί μας είναι η αυτοπεποίθηση. Η πίστη στον εαυτό του και στις δυνάμεις του είναι ο καλύτερος σύμμαχος που θα μπορούσε να έχει σε οποιαδήποτε πρόκληση και αν βρεθεί στον δρόμο του. Επίσης, βοηθάει το παιδί να δοκιμάζει νέα πράγματα, να διαχειρίζεται τις ήττες του αλλά και να εξελίσσεται συνεχώς ως άνθρωπος μέσα από τις νέες εμπειρίες που αποκτά.
    Τα παιχνίδια μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να αναπτύξει ισχυρή αυτοπεποίθηση. Να έχει ρεαλιστική εικόνα των καταστάσεων, των δυνάμεων του αλλά να γνωρίζει και τις αδυναμίες του. Να είναι κοινωνικό, να διαθέτει δυναμισμό, υπομονή και θέληση.

  • Συναισθημάτων & Ενσυναίσθησης

    Ανάπτυξη συναισθημάτων και Εν συναίσθησηςΤα παιχνίδια που δίνουν έμφαση στα συναισθήματα είναι μια τέλεια ευκαιρία για τους γονείς να παρατηρούν τα παιδιά τους καθώς παίζουν ή ακόμη καλύτερα να συμμετέχουν στο παιχνίδι και να τα γνωρίσουν καλύτερα. Αυτού του είδους τα παιχνίδια μας επιτρέπουν μέσα από ένα ασφαλές περιβάλλον να δουλέψουμε διάφορες καταστάσεις, συμπεριφορές και να κάνουμε τα παιδιά μας να ανοιχτούν συναισθηματικά.
    Τα παιχνίδια που δίνουν έμφαση στα συναισθήματα βοηθούν τα παιδιά να έχουν ανεπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη. Να μπορούν να αναγνωρίζουν τόσο τα δικά τους, όσο και τα συναισθήματα των άλλων. Τέλος, μπορούμε με αυτά να δουλέψουμε δύσκολες καταστάσεις που προκαλούν άγχος στα παιδιά όπως η επίσκεψη στον γιατρό, το κομμωτήριο ή ακόμη και ένα διαζύγιο.

  • Συνεργασίας & Κοινωνικής Αλληλεπίδρασης

    Ανάπτυξη συνεργασίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασηςΑκόμα μια βασική δεξιότητα που πρέπει να προσφέρει κάθε γονιός στο παιδί του είναι η δυνατότητα να είναι κοινωνικό και να μπορεί να συνεργαστεί. Πρόκειται για μία δεξιότητα που θα ασκήσει σε όλα τα στάδια της ζωής του. Τα παιχνίδια που εστιάζουν σε αυτές τις δεξιότητες θα βοηθήσουν το παιδί να μην είναι ντροπαλό. Να τολμά να παίρνει πρωτοβουλίες σε μια παρέα, να ακολουθεί κανόνες κ.ά. Θα τους δοθεί η ευκαιρία να μάθουν να συνεργάζονται και να αλληλεπιδρούν με την οικογένεια αλλά και τους φίλους τους. Επίσης, θα ανακαλύψουν την έννοια του ομαδικού πνεύματος και της συνεργασίας.

  • Φαντασίας & Δημιουργικότητας

    Ανάπτυξη φαντασίας και δημιουργικότηταςΤι πιο ωραίο από το να βλέπεις ένα παιδί με αναπτυγμένη φαντασία και δημιουργικότητα.  Πρόκειται για ένα σημάδι υγιούς συναισθηματικής ανάπτυξης του κάθε παιδιού. Μέσα από τη φαντασία και τη δημιουργικότητα μπορεί να δώσει ζωή σε κάθε του σκέψη. Μπορεί να εκφραστεί και να εκτονωθεί συναισθηματικά με εναλλακτικούς τρόπους όπως μουσική, ζωγραφική, κατασκευές και άλλα.
    Τα παιχνίδια που προωθούν την ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας βοηθούν τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι να μάθουν να εκφράζονται συναισθηματικά αλλά και να αναδείξουν τα μοναδικά ταλέντα που κρύβουν μέσα τους.

Γνωστική ανάπτυξη

Σύμφωνα με τον Ζαν Πιαζέ υπάρχουν δύο μηχανισμοί γνωστικής ανάπτυξης.
Ο πρώτος αφορά την αφομοίωση: τα παιδιά μαθαίνουν νέες πληροφορίες οι οποίες ενσωματώνονται στην ήδη υπάρχουσα γνώση τους. Ο δεύτερος αφορά την προσαρμογή: τα παιδιά προσαρμόζονται και αλλάζουν την πεποίθηση τους για τον κόσμο κάτω από το πρίσμα νέων πληροφοριών.

Με παιχνίδια που εστιάζουν σε αυτόν τον τομέα ενισχύουμε τη συγκέντρωση, την προσοχή,  τη νοητική ευελιξία, τη δημιουργικότητα, την ανάπτυξη του λόγου, της μουσικής και γενικότερα της σκέψης.

Η γνωστική ανάπτυξη θα μπορούσε επίσης να χωριστεί σε τέσσερις υποκατηγορίες. 1) Επίλυση Προβλημάτων/Λογικής Σκέψης 2) Μνήμης 3) Μουσικής Ευφυίας και 4) Προγραφικών/Προαναγνωστικών Δεξιοτήτων.

Ας δούμε κάθε μία από αυτές και τι προσφέρει στο παιδί μας:

  • Επίλυση Προβλημάτων & Λογική Σκέψη

    Ανάπτυξη Επίλυσης Προβλημάτων και Λογικής ΣκεψηςΑς ξεκινήσουμε από τα βασικά. Ποιος είναι ο ορισμός του προβλήματος; Ουσιαστικά αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα όταν έχουμε έναν στόχο ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν εμπόδια που μας εμποδίζουν να φτάσουμε σε αυτόν. Για να μπορέσουμε να λύσουμε ένα πρόβλημα πρέπει να οργανώσουμε τη σκέψη μας και να χρησιμοποιήσουμε τη λογική μας ώστε να βρούμε τρόπους να παρακάμψουμε τα εμπόδια και να φτάσουμε στον επιθυμητό μας στόχο.
    Παιχνίδια όπως τα παζλ, τα επιτραπέζια, τα παιχνίδια γρίφων, κατασκευών και άλλα μαθαίνουν στα παιδιά να οργανώνουν τη σκέψη τους και να καταλήγουν σε ασφαλή συμπεράσματα συνδυάζοντας πολλαπλές πληροφορίες.

  • Μνήμης

    Ανάπτυξη ΜνήμηςΑναμφίβολα η μνήμη αποτελεί μια από τις σημαντικότερες λειτουργίες της μάθησης. Μέσω αυτής έχουμε τη δυνατότητα να αποθηκεύουμε νέες πληροφορίες και να τις ανακαλούμε όταν τις χρειαζόμαστε.  Κάθε γνώση και κάθε δεξιότητα βασίζεται στην ικανότητα μνημονικής συγκράτησης των πληροφοριών που τη συνθέτουν.
    Η μνήμη θα μπορούσε να παρομοιασθεί με έναν μυ, που όσο περισσότερο τον εξασκούμε τόσο δυναμώνει.
    Τα παιχνίδια που εστιάζουν στη μνήμη ουσιαστικά ωθούν τα παιδιά να εξασκήσουν τη μνήμη τους μέσα από τους κανόνες του παιχνιδιού.

  • Μουσικής Ευφυΐας

    Ανάπτυξη Μουσικής ΕυφυίαςΌλο και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της μουσικής και της ευφυΐας. Επίσης, η μουσική μας βοηθά να εκφραστούμε συναισθηματικά.
    Τα παιδιά με μουσική ευφυΐα δείχνουν ένα φυσικό ταλέντο για ένα ή περισσότερα μουσικά όργανα αλλά και για το τραγούδι. Έχει αποδειχτεί ότι τα μουσικά παιχνίδια βοηθούν στην έναρξη της ομιλίας. Με τα παιχνίδια μουσικής, τα παιδιά  αναπτύσσουν ευαισθησία σε ήχους, ρυθμό, τόνους και μουσική.

  • Προγραφικές & Προαναγνωστικές Δεξιότητες

    Ανάπτυξη Προγραφικών και προαναγωστικών ΔεξιοτήτωνΑρκετοί πιστεύουν ότι αυτές οι δεξιότητες εμφανίζονται και εξασκούνται στα πρώτα στάδια εκπαίδευσης. Η αλήθεια όμως είναι ότι αναπτύσσονται σταδιακά από πολύ μικρότερη ηλικία. Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με αυτές και αρχίζουν να τις κατακτούν μέσα από ποικίλες δραστηριότητες πχ ζωγραφίζοντας, μιμούμενα τον τρόπο γραφής των μεγάλων, γράφοντας τη λίστα για τα ψώνια σε ένα παιχνίδι ρόλων ή διαβάζοντας ένα παραμύθι κ.ά.
    Τα παιχνίδια μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατακτήσουν αυτές τις δεξιότητες πολύ ευκολότερα και να εξασκηθούν, ώστε να είναι έτοιμα για τα πρώιμα σχολικά χρόνια.

Εν κατακλείδι θα λέγαμε πως οι γονείς είναι σημαντικό να δίνουν τα σωστά ερεθίσματα στα παιδιά τους, επιλέγοντας προσεκτικά το κάθε παιχνίδι. Να παρατηρούν τα παιδιά τους όταν παίζουν ή ακόμη καλύτερα να συμμετέχουν και αυτοί με κάθε ευκαιρία στο παιχνίδι.

Με τον τρόπο αυτό θα καταφέρουν να καταλάβουν τι σκέφτονται, ποίες είναι οι προτιμήσεις τους, πως εκφράζονται συναισθηματικά, ποιες είναι οι δυνάμεις και ποίες οι αδυναμίες τους. Έτσι θα έχουν την ευκαιρία να καταλαβαίνουν αμέσως τις ανάγκες των παιδιών τους αλλά και να αναπτύξουν νέους τρόπους επικοινωνίας.  Πραγματικά, δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος πέρα από το παιχνίδι που θα  βοηθήσει το παιδί να εξελιχθεί ταυτόχρονα τόσο σωματικά όσο και νοητικά,  χτίζοντας υπέροχες αναμνήσεις και δεσμούς που θα κρατήσουν για πάντα.

και γιατί όχι γίνετε μαζί τους και εσείς παιδιά….!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *